+995 55 55 910 47
მობრძანდით: თბილისი, ათონელის 29
ორშ-ხუთ, კვ 11:0 -00:00 / პარ-შაბ 11:00 - 1:00

ქართული სამზარეულოს ისტორია

ანასტასია ხატიაშვილი
ანასტასია ხატიაშვილი
29.03.2024

ქართული სამზარეულო ამ ქვეყნის ღირსშესანიშნაობებს შორის საკვანძო ადგილს იკავებს და მისი კულტურისა და ტრადიციების მნიშვნელოვანი ნაწილია. აღმოსავლეთ საქართველომ, რომელიც ირანისგან არცთუ შორსაას, ამ ქვეყნის ზოგიერთი კულინარიული პრეფერენცია გადმოიღო, ხოლო დასავლეთ საქართველო ტრადიციულად თურქული და ევროპული სამზარეულოსკენ იხრება. მიუხედავად ამ განსხვავებებისა, ძირითადი რეცეპტები და მომზადების მეთოდები ორივე რეგიონში მსგავსი რჩება. აქ, აღმოსავლეთსა და დასავლეთში, კულინარიული ლეგენდა ყოველ კუთხეში ცოცხლდება, კავკასიონის თოვლიან მწვერვალებთან, ზღვის სანაპიროზე თუ კახეთის მწვანე ველებზე.

ქათული სამზარეულოს განვითარების ისტორია

მკვლევართა ნაწილს მიაჩნია, რომ ზოგიერთი ქართული კერძი, მაგალითად ხაჭაპური, ჩურხელა თუ ხინკალი, შეიქმნა ძველი წელთაღრიცხვით II ათასწლეულში. საოცარია, მაგრამ ფაქტია, რომ თანამედროვე ქართველთა წინაპრების მიერ გამოგონილმა კერძებმა დღევანდელობამდე თითქმის უცვლელი სახით მოაღწიეს.

შუა საუკუნეებში, აქტიური ვაჭრობის წყალობით, ქართული კულინარია მდიდრდებოდა მეზობელი ქვეყნებისა და კულტურების  გავლენებით. სანელებლები და არომატული მწვანილი ინდოეთიდან და სპარსეთიდან, ბოსტნეული და ხილი ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან იქცა სამზარეულოს განუყოფელ ნაწილად. სწორედ იმ დროს უკავშრდება მრავალი ქართული ხორცის თუ თევზის კერძის, ასევე სხვადასხვაგვარი საწებლების გაჩენა.

XVII საუკუნიდან მოყოლებული, ინტენსიური ომებისა და გეოპოლიტიკური ცვლილებების პერიოდში, ქართულმა სამზარეულომ განაგრძო ადაპტირების და განვითარების პროცესი. იმ ხანაში ჩაისახა საქვეყნოდ განთქმული საცივი, ამავდროულად დაიხვეწა ხორცისა და პურის მომზადების ტექნიკა.

რუსეთის იმპერიისა და საბჭოთა კავშირის პერიოდში ქართულმა სამზარეულომ განვითარება გააგრძელა, შეითვისა სხვადასხვა ხალხების კულინარიული ტრადიციები. ამ პერიოდში ქართული სამზარეულო ძალიან პოპულარული გახდა მრავალ ქვეყანაში - ქართული კერძების გემომ და არომატმა დიდი ტერიტორიები დაიპყრო.

დღევანდელი ქართული სამზარეულო ტრადიციებისა და ახალი ტენდენციების უნიკალური კომბინაციაა. ის კვლავაც აბედნიერებს მთელი მსოფლიოს გურმანებს თავისი კლასიკური კერძებით, ამასთანავე, ადაპტირდება ჯანსაღი კვების თანამედროვე მიმდინარეობებთან და ექსპერიმენტებს ატარებს ახალი ინგრედიენტებითა და სამზარეულოს ტექნიკებით.

ქათული სამზარეულოს განვითარების ისტორია

ქართული სამზარეულოს ძირითადი განმასხვავებელი ნიშნები

ქართული სამზარეულო ცნობილია ცხარე და პიკანტური გემოს შერწყმით. ბევრი კერძის საფუძველია ხორცი, რომელიც ხშირად გვხვდება ქართულ სუფრაზე. ასევე სამზარეულოში ხშირად იყენებენ ნიგოზს და სხვადასხვა მწვანილს - ქინძს, რეჰანს, ტარხუნას, ამ ყველაფერს საწებლებში, წვნიანებში და ცომეულშიც კი იყენებენ.

ქართული სამზარეულო ორი ნაწილისგან შედგება - დასავლურისგან და აღმოსავლურისგან. დასავლეთში თურქეთის გავლენით უპირატესობა ფრინველის ხორცის კერძებს ენიჭება, რომლებსაც მიირთმევენ მჭადთან ერთად. იქვე უნდა იყოს იმერული ყველი ან სულგუნი. ღვინოსა და არაყს აქ ტკბილეულს აყოლებენ - ჩურჩხელას, ხილს. აღმოსავლეთში, სადაც ირანული გავლენა იგრძნობა, საქონლისა და ცხვრის ხორცი უფრო პოპულარულია. ასეთ კერძებს აყოლებენ ხორბლის პურს. სუფრასთან ალკოჰოლურ სასმელს აყოლებენ მწნილს, მარილიან ყველს - თუშურს ან გუდისა.

საქართველოს დედაქალაქ თბილისში ამ კულტურების გაერთიანება ხდება, აქ ძლიერია როგორც დასავლეთ საქართველოს, ისე აღმოსავლეთის კულინარიული ტრადიციები. სამეგრელო, მაგალითად, თავისი სანელებლებითა და სუნელებითაა სახელგანთქმული და იქაური პროდუქცია იყიდება მთელი ქვეყნის მასშტაბით.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს რეგიონის მდებარეობას, რადგან ეს პირდაპირ გავლენას ახდენს სამზარეულოს განვითარებაზე. ზომიერი კლიმატის წყალობით, ქვეყანა აქტიურად არის დაკავებული სოფლის მეურნეობითა და ყურძნის სხვადასხვა ჯიშის მოშენებით, რაც საქართველოს საშუალებას აძლევს ჩაერთოს მეღვინეობაში და აწარმოოს უმაღლესი ხარისხის ღვინოები. მცოდნეებს, ალბათ, ემახსოვრებათ  ქინძმარაული, საფერავი, რქაწითელი, წინანდალი და სხვა ღვინოები, რომელთა დიდებამ მთელი მსოფლიო მოიცვა.

ეროვნული სამზარეულო: ყველაზე ცნობილი ქართული კერძები

ქართული სამზარეულო არის გემოების, არომატისა და ტრადიციების ძლიერი შერწყმა, რომელიც ასახავს ქვეყნის მდიდარ ისტორიას. სტუმართმოყვარეობით ცნობილი საქართველო გთავაზობთ უნიკალურ კერძებს, რომლებმაც მთელი მსოფლიოს გურმანების გულები დაიპყრო.

გთავაზობთ რამდენიმე ყველაზე პოპულარულ კერძს, რომელიც ყველამ უნდა გასინჯოს.

  1. ხაჭაპური. ეს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქართული კერძია. ხაჭაპური არის ყველით სავსე პურის მსგავსი ცომეული ნაწარმი, რომელიც ქვეყნის ყველა რეგიონში განსხვავებული ფორმისა და რეცეპტისაა. ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარულია აჭარული ხაჭაპური, რომელიც ყველიან ნავს წააგავს - კვერცხითა და კარაქით.
  2. ხინკალი. ესაა მდუღარეში მოხარშული ხორცით სავსე ცომის მცირე ტომარა - საქართველოს კიდევ ერთი კულინარიული სიმბოლო. ხინკალი ტრადიციულად მზადდება სხვადასხვა სახის ხორცით - საქონლის, ღორის ან ცხვრის, მირთმევისას კი მას უხვად აყრიან პილპილს.
  3. ჩურჩხელა არა მხოლოდ გემრიელი, არამედ მეტად ნოყიერი და ვიზუალურად ლამაზი ნუგბარია. ესაა ძაფზე ჩამოცმული ნიგოზი ან თხილი, რომელსაც ყურძნის მოდუღებულ ბადაგში ავლებენ და აშრობენ.
  4. საცივი. ეს არის ფრინველის კერძი ნიგვზისა და სანელებლების სქელ სოუსში. საცივს ხშირად მიირთმევენ ტრადიციულ დღესასწაულებსა და ოჯახურ შეკრებებზე, განსაკუთრებით კი, შობა-ახალი წელს.
  5. აჯაფსანდალი. ეს არის პოპულარული ვეგეტარიანული კერძი, რომელშიც შედის ბადრიჯანი, ბულგარული წიწაკა, პომიდორი, კარტოფილი, ხახვი, ნიორი და სხვადასხვა მწვანილ-სანელებელი. აჯაფსანდალს მიირთმევენ ძირითადად ზაფხულში, როცა ბოსტნეული ახალია.
  6. ლობიო. მოხარშული ან მოშუშული ამ პარკოსანი მცენარისგან შექმნილი კერძი მიირთმევა მწნილისა და მწვანილის დაყოლებით. მიირთმევა, როგორც ცივად, ისე ცხელი კერძის სახით.  უხდება ახალგამომცხვარი თონის პური.
  7. კუბდარი. ეს არის ხორცის ერთგვარი ღვეზელი, ტრადიციული მთიანი სვანეთისთვის. ცომი ჯერდება წვრილად დაკეპილი ღორის ან ცხვრის ხორცით და სანელებლებით, რაც წარმოუდგენლად გემრიელ და ნოყიერ კერძს ქმნის.

თითოეული ეს კერძი ქართული კულტურული იდენტობის მნიშვნელოვანი ნაწილია და უნიკალურ კულინარიულ გამოცდილებას გვთავაზობს. ქართული სამზარეულო გემოს რეცეპტორების ნამდვილი დღესასწაულია და ყველა კერძის გასინჯვა ღირს.

ყველაზე ცნობილი ქართული კერძები

დასკვნა: ქართული სამზარეულო, როგორც ერის ისტორიისა და კულტურის ანარეკლი

ქართული სამზარეულოს ისტორიის შესწავლის შეჯამებისას, თამამად შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეს არაა მხოლოდ ხალხის გასტრონომიული პრეფერენციების ასახვა, არამედ მისი ისტორიის, კულტურისა და სულისკვეთების განსახიერებაა. თითოეულ კერძში იმალება საუკუნეების ისტორია, ყოველ სანელებელსა თუ მომზადების მეთოდს გადავყავართ სხვადასხვა ეპოქაში.

ქართული სამზარეულო თავისი მრავალფეროვნებითა და გემოების სიმდიდრით განვითარდა გეოგრაფიული, პოლიტიკური და კულტურული ფაქტორების გავლენით. ამ სამზარეულომ შთანთქა ყველაფერი საუკეთესო მეზობელი კულტურებიდან და ამასთან, შეინარჩუნა თავისი უნიკალურობა და ავთენტურობა. ესაა მოგზაურობა დროსა და სივრცეში, მეღვინეობის უძველესი ტრადიციებიდან თანამედროვე კულინარიულ მრავალფეროვნებამდე, და ეს ხაზს უსვამს არა მხოლოდ ქართველ შეფ-მზარეულთა შემოქმედებითობასა და ოსტატობას, არამედ საკუთარი მემკვიდრეობის მიმართ ღრმა პატივისცემასაც.

მსგავსი სტატიები

აქტუალური თემები ქართული ინსტიტუტებისა და მუსიკის შესახებ.

სანელებლების გზამკვლევი ქართულ სამზარეულოში
სანელებლების გზამკვლევი ქართულ სამზარეულოში
29.03.2024
ქართული სამზარეულო ჩვეულებრივ ინგრედიენტებს გარდაქმნის…
ქართული სამზარეულოს ისტორია
ქართული სამზარეულოს ისტორია
29.03.2024
ქართული სამზარეულო ამ ქვეყნის ღირსშესანიშნაობებს შორის…
ლობიო. დეტალური რეცეპტი
ლობიო. დეტალური რეცეპტი
29.03.2024
ამ თავში დეტალურად განვიხილავთ ლობიოს მომზადების წესს.…
ქართული სამზარეულო: ძირითადი კერძები და რჩევები, თუ რა უნდა გასინჯოთ
ქართული სამზარეულო: ძირითადი კერძები და რჩევები, თუ რა უნდა გასინჯოთ
21.03.2024
ანასტასია ხ.
Грузинська кухня, відома своєю простотою та натуральними…
animation